Д-р Филип Ѓоршевски: Зошто толку често заболуваме од инфективни болести на горните дишни патишта?

Инфективните болести на горно- респираторните органи најчесто се јавуваат во доцните есенски, зимските и ранопролетните месеци. Зошто? Бидејќи во тие месеци има повеќе влага, температурата е поидеална за размножувањето на овие микроорганизми, и најбитно,  луѓето претежно престојуваат во затворени простории каде можноста за добивање на вирулентност, создавање резистенција и пренесување кон друг домаќин на овие агенси е поголема.

Пишува: Д-р Филип Ѓоршевски
Специјалист -оториноларинголог во Клиничка болница Битола

Инциденца на горно – респираторни болести, причини и физиологија

Едни од најчестите заболувања од кои речиси и да нема човек што не се разболел во текот на својот живот се инфекциите на горно – респираторните патишта.

Преку носот и устата влегуваат сите туѓи материи во човечкото тело, односно преку нив е директната комуникација на телото со надворешната средина. Храната, водата и воздухот се туѓи материи кои организмот прво ги преработува за да не бидат штетни за телото, а потоа ги адаптира за да станат основни енергетски компоненти без кои животот е незамислив. Токму поради овие причини, горните респираторно – дигестивни патишта се првиот бедем во борбата на организмот со штетните туѓи материи. Затоа и тука, на самиот влез, во носот и устата се поставени лимфни структури познати како крајници, кои во суштина се имуни органи кои треба да ја поведат битката со антигените, односно инфективните агенси кои постојат во воздухот, водата и храната.

Ете тука лежи одговорот зошто болестите на носот, грлото, ждрелото, синусите и ушите се меѓу најчестите болести од кои боледува човечкото тело. Овие органи се најизложени на инфективни агенси од типот на вируси, бактерии, габични заболувања, како и алергии на разни честички во воздухот бидејќи се буквално влезна врата во човечкото тело и во нивните ткивни структури се случуваат првите и најсилни битки против инфективните агенси, што во имунологијата е познато како инфламаторен одговор.

Преку носот и устата влегуваат сите туѓи материи во човечкото тело, односно преку нив е директната комуникација на телото со надворешната средина.

Горно – респираторни заболувања и нивни предизвикувачи

За да се појави болест, треба да постои инфективен агенс, односно предизвикувач на болеста. Доколу инфективниот агенс е присутен во водата и храната, бидејќи тој многу кратко се задржува во устата и ждрелото, многу ретко предизвикува воспаление на погореспомнатите органи, туку почесто предизвикува стомачни проблеми бидејќи подолго се задржува во цревата. Од друга страна инфективни агенси присутни во воздухот најчесто предизвикуваат болести на горно – респираторните органи.

Да не заборавиме дека во носот, устата и фаринксот (ждрелото) живее и сапрофитна флора. Тоа е комбинација од бактерии и габи кои соработуваат со здравиот организам, односно функционираат во симбиоза. Сепак во одредени имунолошки состојби кога се случува пад на имунитетот на организмот, се нарушува оваа симбиоза во полза на сапрофитната флора, која енормно се размножува во доволен број за да предизвика симптоми на риносинузитис или настинка, односно да изнуди од организмот инфламаторен одговор.

Горно – респираторни инфекции кај деца

Секој родител треба да знае дека до 6 годишна возраст детето нема свој имунитет. Првите 6 месеци од раѓањето бебето користи одреден имунитет наследен од мајчината крв, претежно IgG(имуноглобулин G) кој го штити се додека имуниот систем не созрее доволно за сам да ја поведе битката со инфективните агенси.

Значи, зрел имунитет кон најчестите инфективни агенси децата може да се каже дека имаат дури после 6. година.


А како децата дотогаш создаваат имунитет? Одговорот е многу едноставен – преку настинки

За време на првите 6 години има деца кои постојано се болни, имаат секреција од носот, постојано се под антибиотици, многу често се разболуваат од болести на грлото и крајниците, имаат проблеми со дишењето на носот, многу често заболувања на ушите… Ова особено се потенцира кога ќе се зголеми социјалниот контакт кај дечињата кои до 2-3 години биле претежно во затворена имуногена средина, па со започнување на одењето во градинка доаѓаат во контакт со еден куп, за нивниот органзиам непознати бактерии и вируси. Во таа борба на создавање на имунитетот доаѓа до зголемување на палатиналните тонзили (крајниците) и аденоидната вегетација, позната под името трет крајник, затоа што тие се имуни органи и така го даваат својот инфламаторен одговор кон предизвикувачот на болеста.

Епидемиологија на горно – респираторни болести

 

Инфективните болести на горно- респираторните органи најчесто се јавуваат во доцните есенски, зимските и ранопролетните месеци. Зошто? Бидејќи во тие месеци има повеќе влага, температурата е поидеална за размножувањето на овие микроорганизми, и најбитно,  луѓето претежно престојуваат во затворени простории каде можноста за добивање на вирулентност, создавање резистенција и пренесување кон друг домаќин на овие агенси е поголема.

Видови на горно – респираторни инфективни заболувања

Постои цела палета на горно – респираторни инфективни заболувања. Денешната патофизиологија смета дека кога станува збор инфективна болест, целото горно – респираторно дишно стебло е под инфект, само фокусот, односно местото на најинтензивна локација на инфламаторниот одговор може да биде различен. Зависно од локацијата на фокусот може да имаме:

  • Назофарингитис
  • Риносинузитис
  • -Фарингитис
  • Фронтален, максиларен синузитис или пансинузитис и сл.
  • Отитис медија
  • Ларингитис
  • Ларинготрахеитис

Зависно од предизвикувачот може да постојат вирусни, бактериски или габични инфекции на горно – респираторни патишта.

Зависно од времетраењето, овие болести можат да бидат акутни, субакутни или хронични.

Инфламаторен одговор

Кога инфективниот агенс се насели во лигавицата на горно – респираторните патишта, тој се препознава од имуниот систем како туѓо тело и организмот започнува битка за негово уништување. Одговорот што го дава организмот против агенсот се нарекува инфламаторен одговор. Луѓето го чувствуваат тој инфламаторен одговор преку низа на симптоми кои генерално се слични, сепак постојат разлики во интензитетот на симптомите и нивната локација.

Овде ќе се задржиме само на симптоми при акутна вироза и симптоми при акутен риносинузитис:

  •  Акутен назофарингитис (акутна вироза) – НАСТИНКА

Настинката е имун одговор кон воспалителни агенси најчесто од вирусно потекло во носот. Инфекцијата е капкова, се шири многу брзо и преку воздух. Симптомите кои ги дава се: Малаксаност, кашлица, затнат нос(конгестија на нос), серомукозен секрет од носот(ринореа), болка во грлото при голтање, чувство на суво грло и печење,  чувство на тежина во главата, помеѓу очите, главоболка. Ретко е присутна и почеста кај деца поради сеуште незрелиот имун систем кој не развил способност за локализирање на инфламаторниот одговор.

  • ГРИП – вирусна инфекција на горно респираторно стебло со знаци за општа инфламација

Се јавува во доцна есен или рана пролет, со ненадејни симптоми кои се локални (во горно респираторни патишта) и општи.

Локални симптоми: Затнат нос(конгестија), кивавица, надразнувачка кашлица, засипнатост( симптоми на акутен ларингитис), ринореа, болки во ушите, главоболка, солзење на очите

Општи симптоми: Силни болки во мускули и зглобови, висока телесна температура, сува кашлица, општа изнемоштеност и слабост.

  • Акутен риносинузитис

Тоа е воспаление на носната лигавица која ги обложува и параназалните шуплини, па денес речиси е невозможно патолошки да се издвои изолиран ринитис, без притоа да се констатира дека и синусната лигавица не е зафатена од инфламаторниот одговор. За разлика од претходните болести, акутниот риносинузитис е предизвикан и од вирусни и од бактериснки инфективни агенси.

Симптомите можат да бидат измачувачки и се едни од водечките причини за консултација со доктор во светската популација.

Мајорни симптоми
  1. Назална конгестија
  2. Постназален дрип (исцедок од носот што се спушта во грлото) Секретот може да биде различно обоен во зависност од предизвикувачот.Зелен или жолтеникав секрет оди во прилог на бактериски риносинуитис.
  3. Хипоосмија до аносмија – Намален до потполно изгубен осет за мирис
  4. Болка ( со предилецкија на коренот на носот или паралелно на носот под очите) на местата што ги рефлектираат остиумите на синусите.

Минорни симптоми:

  1. Замор
  2. Болка во ушите и забите
  3. Непријатен мирис од уста (фетор)
  4. Општа тензиона главоболка

За да биде дијагностициран СИНУЗИТИС доволни се два мајорни симптоми, или еден мајорен и два минорни симптоми.

ТРЕТМАН 

Третманот на овие состојби е етиолошки и симптоматски.

  1. Етиолошкиот третман зависи од дијагностицирањето на предизвикувачот. Ова особено се однесува на бактериските риносинузити за кои според антибиограм се ординира конкретен антибиотик.
  2. Симптоматски третман

Симптоматската терапија се засновува врз намалување на инфламаторниот одговор на организмот, со цел намалување на симптомите кои, како можевме погоре да забележиме генерално се повторуваат, бидејќи тоа е начин на кој реагира инфламираната лигавица на горно – респираторните патишта:

  • За назалната конгестија е потребен деконгестив. Во суштина сите последични симптоми од типот на постнаалниот дрип, сувото грло, кашлицата, тежината во лицето и главата, намалено чувство на мири, затнати уши и болка во нив, се последица на назалната конгестија: Интензивно исполнување на кавернозните носни ткива со крв, што дава оток и ја потенцира инфламаторната реакција во носната лигавица.

Деконгестивот има задача да ја намали таа носна конгестија со што се отвораат остиумите на параназалните синуси со што е олесната дренажата на носот, се враќа чувството на мирис, се олеснува дишењето и се намалува тежината во главата.

Pseudoefedrine е таков деконгестив кој стимулира алфа – адренергични рецептори кои прават вазоконстрикција на крвните садови во ламините на носната мукоза.

  • Аналгезија и антипирексија е потребна за покачената Т температура и болката и тежината во пределот на главата и лицето. Таков антиинфламаторен, аналгетски и антипиретски ефект има Ibuprofen-от. Резултат на неговото дејство е : намалување на секретот од носот, намалување на болката во мусулите и телесната Т.

Комбинацијата на Pseudoefedrin и Ibuprofen во третман на симптомите кај болести на горно – респираторните патишта.

Преку користењето на ваквата комбинација добиваме комплетна системска борба против силниот инфламаторен одговор, чиј механизам на дејство е спомнат во претходниот пасус. Постои во форма на сируп што го прави достапен за користење кај деца од 6 до 18 годишна возраст и во форма на таблети, што можат да ги коритат возрасни.

ЗАКЛУЧОК

Системски деконгестиви имаат предност во однос на локални вазоконстриктори, бидејќи не предизвикуваат повторна конгестија на носот после прекинување на терапијата и не водат до тахифилексија. Исто така се намалува rebound феноменот.