Научен сор. д-р Весна Мицевска, педијатар пулмоалерголог
ЈЗУ Универзитетска клиника за детски болести, Медицински факултет, Скопје
Во кои случаи е оправдана нивната примена? Какво е влијанието на антибиотикот врз локалниот имунитет на дишната слузница? Кои се последиците од неоправдано давање на антибитска терапија кај овој тип на инфекции?
Инфекциите на горните дишни патишта (горнореспираторните инфекции ГРИ) се најчестите инфекции кај децата а воедно и најчеста причина за посета на лекар. Просечно децата до 5 годишна возраст имаат 6–9 епизоди годишно. Најголем дел (80–90%) се предизвикани од вируси (риновируси, респираторен синцициелен вирус, коронавируси, аденовируси).
Најчесто се јавуваат во есен, зима и рана пролет кога вирусите најмногу циркулираат во воздухот.
Со оглед на тоа што најголем дел од ГРИ се предизвикани од вируси, употребата на антибиотици во нивниот третман
НЕ Е ОПРАВДАНА.
Најчести горнореспираторни инфекции за кои нема потреба од антибиотик се:
- Вирусен ринитис / настинка
- Фарингитис / вирусен тонзилит (воспаление на ждрелото и крајниците)
- Ларингит
- Вирусен бронхит (без пневмонија)
- Грип и други вирусни инфекции (RSV, коронавируси итн.)
Терапијата на овие инфекции е симптоматска: одмор, течности, средства за намалување на температурата (антипиретици, ладење), аналгетици (лекови против болка), назални деконгестиви (раствори кои го намалуваат отокот на носната слузница), солен раствор во нос и сл.
Инфекции кај кои Е ОПРАВДАНА антибиотска терапија
- Стрептококен тонзилит (гнојно воспаление на крајниците предизвикано од пиоген стрептокок)
- Бактериски синузит
- Воспаление на средното уво
- Бактериски фарингит и перитонзиларен абсцес
- Епиглотит
Настинка, затнат нос, болка и сувост на грлото, поткашлување, благо покачена температура се симптоми за кои најчесто НЕОПРАВДАНО СЕ КОРИСТАТ АНТИБИОТИЦИ
„ПРЕВЕНТИВНО” или „ЗА СЕКОЈ СЛУЧАЈ” при вирусни горнореспираторни инфекции или за инфекции без потврда на бактериски причинител НЕ СЕ КОРИСТАТ АНТИБИОТИЦИ
КОИ СЕ ПОСЛЕДИЦИТЕ ОД НЕОПРАВДАНА (ПРЕКУМЕРНА) УПОТРЕБА НА АНТИБИОТИЦИ?
- Развој на антимикробна резистенција
- Несакани ефекти (течни столици, алергиски реакции)
- Нарушена микрофлора во дишните патишта и цревата
- Нарушување на локалниот имунитет на дишните патишта
КАКВО Е ВЛИЈАНИЕТО НА АНТИБИОТИКОТ ВРЗ ЛОКАЛНИОТ ИМУНИТЕТ НА СЛУЗНИЦАТА НА ГОРНИТЕ ДИШНИ ПАТИШТА?
За да ги појасниме штетните влијанија на антибиотиците врз слузницата на дишните патишта потребно е да го познаваме нормалното функционирање на локалниот имунитет (локалниот одбранбен механизам)
Горните дишни патишта (носот, синусите, ждрелото и гркланот) имаат сопствен локален одбранбен имунолошки систем кој претставува прва линија за борба против предизвикувачите на инфекции. Тој се состои од:
- Систем за механичко отстранување на инфективните честички кој го чинат секретот и малите влакненца на слузницата на дишните патишта
- Нормалната микрофлора (добрите бактерии) кои спречуваат населување на оние кои предизвикуваат инфекции
- Антитела на слузницата (секреторен имуноглобулин А),кои ги неутрализираат (убиваат) бактериите и вирусите
- Локални имунолошки клетки и субстанци во слузницата
Како влијае антибитикот врз локалниот имунитет на дишните патишта?
- Покрај штетните, антибиотиците ги убиваат и „добрите бактерии” кои живеат на слузницата на дишните патишта и помагаат во одбраната од инфекции
- Антибиотиците го намалуваат лачењето на ИгА (имунолошка субстанца) кој учествува во локалната одбрана од вируси и бактерии
- Имаат имуносупресивен ефект (ја блокираат нормалната одбрана) така што го спречуваат создавањето на имунолошки клетки (лимфоцити и макрофаги) и цитокини, материи кои имаат значителна улога во борбата против бактериите и вирусите кои ги инфицираат/напаѓаат дишните патишта
- Создавање на т.н. rebound effect – намалена способност на слузницата да реагира на вируси и бактерии по прекин на антибиотската терапија, што води до повторливи инфекции.
Кои се најчестите последици од неоправданата употреба на антибиотици ?
- Зачестена појава на повторувачки инфекции како синузитис, фарингитис, отитис.
- Поголема склоност кон габични инфекции (Candida spp.).
- Поголема подложност на нови вирусни инфекции, поради намалена локална одбрана.
Кои се начините за заштита на локалниот имунитет?
- Рационална употреба на антибиотици – антибиотици да се користат само кога има бактериска инфекција.
- Употреба на пробиотици за обновување на микрофлората.
- Доволно течности и здрава исхрана како поддршка на слузничната бариера.
- Избегнување на непотребна употреба на антисептички спрејови кои дополнително ја уништуваат флората.
Грижата за здравјето на децата е најголемата љубов што можеме да им ја дадеме. Секогаш да имаме предвид дека повеќето настинки и кашлици се вирусни и поминуваат сами – без потреба од антибиотик.
Кога ги чуваме антибиотиците за моментите кога навистина треба, ги штитиме нашите деца денес и им обезбедуваме посигурно и поздраво утре.
