Квалитетниот живот во голема мера зависи од здравите навики и долгорочната благосостојба на телото.
Многумина не се свесни за клучната улога што ја игра метаболичкото здравје – односно способноста на телото да управува со енергијата, особено преку регулирање на шеќерот во крвта, холестеролот, крвниот притисок и обемот на половината – во намалувањето на ризикот од хронични заболувања. Ендокринолозите истакнуваат дека постои еден јасен знак што покажува дека вашето метаболичко здравје е во добра состојба, објавува Index.
Прво, важно е да се објасни зошто е важно мислењето на ендокринологот. Ова се лекари специјализирани за ендокриниот систем, кој вклучува жлезди како што се хипофизата, тироидната жлезда, надбубрежните жлезди, панкреасот и гонадите. Тие дијагностицираат и лекуваат состојби како што се дијабетес, хипотироидизам, неплодност и менопауза, што значи дека се експерти за метаболичко здравје.
„Метаболичкото здравје не се дефинира само според телесната тежина, туку и според тоа колку добро хормоналниот и метаболичкиот систем соработуваат“, објаснува за Параде д-р Ранда Абделмасих, ендокринолог и доцент на Одделот за ендокринологија и метаболизам на Универзитетот во Тексас.
„Од ендокринолошка перспектива, средниот век е период во кој зачувувањето на мускулната маса и поддршката на чувствителноста на инсулин стануваат уште поважни. Средниот век не значи дека метаболичкиот пад е неизбежен, туку бара повнимателен пристап прилагоден на секоја индивидуа.“
Со други зборови, целта не е да се постигне совршенство, туку да се одржи „физиолошка отпорност“. Тоа е способност на телото да се адаптира, да издржи и да се опорави од физички стрес, како што се интензивно вежбање, повреда или болест.
Главен показател за добро метаболичко здравје
Дури и ако мислите дека се грижите многу за вашето тело, вашето метаболичко здравје можеби не е во најдобра форма. Експертите се согласуваат дека еден индикатор најдобро ја одразува неговата состојба: чувствителноста на инсулин, односно колку ефикасно вашето тело реагира на тој хормон.
„Во ендокринологијата, инсулинот е многу повеќе од хормон што го регулира шеќерот во крвта. Тој е централен метаболички регулатор што влијае на тоа како телото ги обработува јаглехидратите, мастите и протеините. Кога ткивата правилно реагираат на инсулинот, енергијата се користи ефикасно и метаболичкиот систем останува усогласен“, објаснува д-р Абделмасих.
„Како ендокринолог и доктор кој се занимава со дебелина, секојдневно се среќавам со инсулинска резистенција во клиничката пракса. Често се развива долго пред дијагноза на дијабетес и долго пред пациентите да сфатат дека нешто се менува во нивниоата т метаболизам.“
Кога телото развива отпорност на инсулин, се обидува да компензира со производство на уште поголеми количини на хормонот. Со текот на времето, ова може да доведе до замастен црн дроб, дијабетес тип 2 и зголемен кардиоваскуларен ризик. Токму затоа чувствителноста на инсулин дава еден од најјасните увиди во метаболичката состојба на телото.
„Тоа одразува колку ефикасно телото управува со енергијата на клеточно ниво“, додава д-р Абделмасих.
Како да се провери чувствителноста на инсулин
Лекарите го проценуваат одговорот на телото на инсулин користејќи комбинација од крвни маркери, бидејќи не постои еден единствен тест што може да даде дефинитивен одговор. Вообичаена почетна точка е мерење на гликозата во крвта на гладно по најмалку осум часа без храна. Зголемените вредности може да укажуваат дека телото не реагира на инсулин како што треба.
Заедно со тој наод, лекарите често го проверуваат нивото на инсулин на гладно, што покажува колку инсулин произведува панкреасот во мирување. Повисоките нивоа на инсулин, особено ако шеќерот во крвта е нормален или малку покачен, може да бидат знак дека телото станува отпорно на него.
Друг клучен индикатор е хемоглобинот A1C (HbA1c), кој го покажува просечното ниво на шеќер во крвта во текот на изминатите два до три месеци. Може да се побара и липиден профил, збир на тестови што ги мерат нивоата на масти во крвта.
Зошто телесната тежина не е секогаш сигурен индикатор
Составот на телото и физиологијата се поточни индикатори за метаболички ризик од бројот на вагата. Телесната тежина не прави разлика помеѓу мускулите и мастите, ниту пак покажува каде е распределено масното ткиво, објаснува д-р Абделмасих. На пример, висцералната маст, која ги опкружува внатрешните органи, придонесува за воспалителни процеси во телото и инсулинска резистенција, додека мускулната маса има заштитен ефект врз метаболизмот.
„Олимписки спортист лесно може да има индекс на телесна маса (ИТМ) поголем од 25, како и седечка личност, но нивниот метаболички ризик би бил сосема различен“, вели д-р Џозеф Барера, ендокринолог во болницата „Провиденс Мишн“.
Како да се подобри метаболичкото здравје
Зголемената физичка активност може да ја подобри чувствителноста на инсулин за само неколку дена.
„Тренингот за сила е особено важен и во ендокринологијата и во третманот на дебелината“, нагласува д-р Абделмасих. „Скелетните мускули го подобруваат внесувањето на гликоза и го подобруваат инсулинскиот одговор. Одржувањето и градењето на мускулите стануваат поважни со возраста и за време на хормоналните промени.“
Прилагодувањето на вашата исхрана исто така може да направи голема разлика.
Д-р Абделмасих ја нагласува важноста на соодветниот внес на протеини за зачувување на мускулите и избегнување на ултра-преработена храна.
Исто така, се препорачува медитеранска исхрана, која им дава приоритет на здравите масти и растителната храна, а воедно воспоставува калориски дефицит.
„За значително подобрување на метаболизмот, потребно е губење од најмалку пет проценти од телесната тежина“, објаснува д-р Хеберто Валдес, ендокринолог во клиниката „Баптист Хелт Саут Флорида“. „Акцентот треба да биде на промени во исхраната, со ограничување на калориите и медитеранска исхрана“.
Покрај тоа, важно е да се воспостават редовни и здрави навики за спиење и да се намалат нивоата на стрес. Одржувањето на добро метаболичко здравје бара промени во животниот стил и усвојување одржливи навики, а не еднократни решенија.
