Часовникот отчукува, деновите минуваат, а менструацијата не доаѓа. Позната ситуација? Секоја жена барем еднаш во животот ја чувствува таа чудна мешавина од грижа и неизвесност кога циклусот одлучува да има свој распоред.
Пред да се појави паника, важно е да се разбере што всушност кажува телото преку оваа промена.
Што всушност значи „редовен” циклус
Менструалниот циклус започнува на првиот ден од крварењето и трае до првиот ден од следната менструација. Повеќето медицински прирачници наведуваат 28 дена како просек. Сепак, оваа бројка често создава лажни очекувања.
Интересно е што една голема студија спроведена од Универзитетот во Аделаида покажа дека само околу 16 проценти од учесничките всушност имале циклус од точно 28 дена. Значи, четири од пет жени имаат циклус што отстапува од овој таканаречен „стандард“. Здравиот циклус може да трае помеѓу 21 и 35 дена, а секоја жена има свој ритам.
Кога ќе размислите за тоа, телото не е прецизна машина за тајмер. Хормоните реагираат на надворешни и внатрешни фактори, а менструалниот циклус ја одразува оваа состојба.
Колку дена доцнење е нормално
Менструацијата што започнува еден до четири дена порано или подоцна од очекуваната менструација се смета за сосема нормална. Еден или два дена доцнење во менструацијата едноставно значи дека телото било со малку поинакво темпо тој месец.
Но, каде е границата? Експертите велат: ако менструацијата е одложена повеќе од пет дена, време е да се обрне внимание на можните причини.
На пример, ако вообичаениот циклус е 28 дена, а 33-тиот ден поминал без крварење – ова се смета за доцнење. Од друга страна, ако циклусот редовно трае 32 дена, тогаш доцнењето се смета само од 33-тиот ден па натаму.
По шест недели без крварење, менструацијата се смета за изостаната, а не само за доцнење. Во овој случај, консултација со гинеколог станува неопходна.
Бременоста како најчеста причина
За повеќето жени, првата асоцијација со доцната менструација е бременоста. И со добра причина – ова е најчестата причина за доцнење на менструацијата кај сексуално активните жени.
Доколку менструацијата доцни повеќе од една недела, а имало незаштитен однос во кое било време од првиот ден од последната менструација, можноста за бременост е реална. Домашните тестови можат да ја детектираат бременоста од првиот ден на доцнење, додека крвните тестови даваат резултати дури и порано.
Раните знаци на бременост честопати вклучуваат и други симптоми покрај доцнењето: замор, гадење, осетливост на градите и промени во апетитот. Сепак, отсуството на овие симптоми не ја исклучува бременоста.
Кога хормоните создаваат хаос
Два периода во животот на жената вклучуваат сосема нормални неправилности во циклусот: пубертет и перименопауза.
За време на пубертетот, адолесцентните девојки може да имаат нередовни циклуси до три години по првата менструација. Причината е едноставна – јајниците сè уште не ослободуваат јајце клетка секој месец бидејќи хормоналниот систем сè уште е во фаза на воспоставување.
На другиот крај од спектарот, повеќето жени влегуваат во менопауза на возраст помеѓу 45 и 55 години. Периодот пред целосното прекинување на менструацијата се нарекува перименопауза и носи непредвидливи циклуси. Жените кои ги забележуваат овие промени околу 40-годишна возраст може да доживуваат рана перименопауза, што значи дека нивниот број на јајце клетки се намалува порано.
Стресот и неговото влијание врз циклусот
Може ли стресот навистина да ви го запре менструалниот циклус? Апсолутно.
Стресот директно влијае на хипоталамусот – делот од мозокот што ја регулира хормоналната активност. Кога телото е под хроничен стрес, тоа „одлучува” дека репродукцијата не е приоритет. Резултатот може да биде одложување или целосно отсуство на менструацијата.
Интересно е колку телото ги памти стресните периоди. Многу жени забележуваат дека нивниот циклус е одложен токму за време на испитните периоди, по губење на работата или за време на периоди на емоционални турбуленции. Телото едноставно реагира на сигналите од околината.
Практикувањето техники за релаксација и промените во животниот стил можат да ви помогнат циклусот да се врати во нормала. Јога, медитација, редовен сон – сето ова испраќа сигнали до телото дека околината е безбедна.
Тежина и менструален циклус
И премногу и премалку тежина може да го наруши хормоналниот баланс.
Жените со нарушувања во исхраната како што се анорексија или булимија често имаат доцнење на менструацијата. Тежина што е 10 проценти под нормалниот опсег за дадена висина може да ја спречи овулацијата. Телото штеди енергија за основните функции, а репродукцијата паѓа на дното на листата со приоритети.
Од друга страна, дебелината предизвикува и хормонални нарушувања. Масното ткиво произведува естроген, па вишокот тежина води до вишок на овој хормон. Резултатот е повторно – нередовен циклус.
Спортистите кои се занимаваат со екстремен тренинг, како што се маратонските тркачи, исто така може да забележат отсуство на менструација. Интензивната физичка активност во комбинација со низок процент на масно ткиво му сигнализира на телото дека условите не се идеални за бременост.
Синдром на полицистични јајници
PCOS (синдром на полицистични јајници) зафаќа значителен процент од жените во репродуктивна возраст. Оваа состојба се карактеризира со зголемено производство на андрогени – машки хормони кои постојат и во женското тело, но во помали количини.
Кај жени со PCOS, мали цисти се формираат на јајниците како резултат на хормонален дисбаланс. Овулацијата станува нередовна или целосно престанува, и затоа менструацијата е одложена или отсутна.
Покрај доцнењето на циклусот, симптомите може да вклучуваат акни, зголемување на телесната тежина и тешкотии при зачнување. Дијагнозата се поставува со комбинација од ултразвучен преглед и анализа на крвта.
Контрацептивни апчиња и промени во ритамот
Хормоналната контрацепција директно влијае на менструалниот циклус. Таблетите содржат естроген и прогестин кои ја спречуваат овулацијата.
Кога се започнува или прекинува земањето апчиња, телото поминува низ период на прилагодување. По прекинувањето на хормонската контрацепција, може да потрае и до шест месеци циклусот да го пронајде својот природен ритам.
Ова не значи дека нешто не е во ред – едноставно е потребно време телото да се врати на сопствено производство на хормони.
Хронични заболувања и тироидна жлезда
Дијабетесот и целијачната болест можат да влијаат на менструалниот циклус на начини кои не се веднаш очигледни.
Лошо контролираниот дијабетес доведува до промени во нивото на шеќер во крвта кои се поврзани со хормонални флуктуации. Целијачната болест предизвикува воспаление и оштетување на тенкото црево, што ја спречува апсорпцијата на хранливите материи неопходни за нормална хормонална функција.
Тироидната жлезда го регулира метаболизмот на целиот организам. Без разлика дали е преактивна или премалку активна, нарушувањето на тироидната жлезда може да предизвика доцнење или отсуство на менструација. Добрата вест е дека проблемите со тироидната жлезда обично успешно се лекуваат со лекови, по што циклусот се враќа во нормала.
Кога е време за лекар?
Повременото доцнење на менструацијата за неколку дена не бара итна медицинска помош. Сепак, постојат ситуации кога е неопходна консултација со гинеколог.
Препорачливо е да закажете преглед ако менструацијата често доцни, ако отсуствува повеќе од шест недели или ако се појават невообичаени симптоми заедно со доцнењето. Болката во долниот дел на стомакот проследена со доцнење може да укажува на ектопична бременост, ендометриоза или цисти на јајниците.
Итна помош е потребна ако се појави силна абдоминална болка, неконтролирано повраќање, крв во столицата или вагинално крварење кое не е менструација, заедно со доцнење на менструацијата и надуеност.
Надуеност со одложен циклус
Комбинацијата од надуеност и доцна менструација често ги збунува жените. Овие два симптома можат да бидат поврзани, но можат да бидат и сосема независни еден од друг.
Ако надуеноста се повторува заедно со доцнењето, може да станува збор за ПМС, рана бременост, PCOS или промени поврзани со перименопауза. Некои лекови, вклучувајќи антидепресиви и хемотерапевтски лекови, исто така можат да ги предизвикаат двата симптоми истовремено.
Следењето на симптомите во текот на неколку циклуси може да му помогне на лекарот полесно да постави дијагноза. Водењето дневник за датуми, интензитет и придружни симптоми дава вредни информации за попрецизна проценка на состојбата.
