Тагатозата е природен шеќер кој е 92 проценти посладок од сахарозата и содржи околу една третина од калориите, а она што е особено возбудливо е тоа што не ги зголемува нивоата на инсулин како сахарозата или вештачките засладувачи со висок интензитет – што ја прави потенцијално привлечна опција за луѓе со дијабетес или проблеми со гликозата во крвта.
Вештачките засладувачи требаше да ги направат шеќерните јадења и пијалоци поздрави, но денес некои од најпопуларните замени со нула калории покренуваат нови загрижености.
Шеќер или засладувачи – што е помалку штетно
Зошто е подобро да се јаде овошје отколку да се пие овошен сок, објаснува проф. д-р Вешовиќ: Фруктозата може да предизвика масна болест на црниот дроб
Оваа ветувачка природна алтернатива еден ден би можела да се произведува во многу поголем обем, користејќи ензими од слузливи мувли.
Истражувачите на Универзитетот Тафтс, во партнерство со биотехнолошките компании „Манус Био“ (САД) и „Кат Ензиматик“ (Индија), спроведоа студија за доказ за принципот за да покажат дека тагатозата може да се произведува одржливо и ефикасно, предизвик што досега го попречуваше пазарот.
Што е тагатоза?
Тагатозата е редок природен засладувач, кој се наоѓа само во мали количини во некои млечни производи и овошје.
Нуди потенцијално поздрава алтернатива на сахарозата, како и на вештачките засладувачи, кои можат да предизвикаат нагло зголемување на инсулинот .
Клучна причина зошто тагатозата нема ист ефект е тоа што голем дел од неа се ферментира во дебелото црево. Таа само делумно се апсорбира во крвотокот преку тенкото црево.
Во цревата, овој редок шеќер се метаболизира на сличен начин како овошниот шеќер – фруктоза, што значи дека луѓето со нетолеранција на фруктоза треба да ја избегнуваат, а тагатозата е признаена од страна на Американската администрација за храна и лекови (FDA) и Светската здравствена организација (СЗО) како безбедна за консумирање.
Тагатозата е здрава за устата
Тагатозата се смета и за пријателска за забите, па дури може да има и пребиотски својства за оралниот микробиом. За разлика од сахарозата, која ги храни одредени бактерии во устата кои придонесуваат за расипување на забите, првичните истражувања сугерираат дека тагатозата го ограничува растот на штетните орални микроби.
Друга голема предност е што тагатозата може да се инкорпорира во храната, за разлика од многу други замени за засладувачи со висок интензитет.
Потенцијалот постои, но досега пазарот на тагатазова е ограничен поради ограниченото производство.
– Постојат воспоставени процеси за производство на тагатоза, но тие се неефикасни и скапи – објаснува биолошкиот инженер Ник Наир од Тафтс:
– Развивме начин за производство на тагатазова со инженерство на бактеријата Escherichia coli да работи како мали фабрики, полни со соодветни ензими за преработка на големи количини гликоза во тагатозата.
Научниците пронајдоа начин за производство на тагатоза
Поточно, истражувачите вметнале новооткриен ензим од слуз наречен галактоза-1-фосфат-селективна фосфатаза (Gal1P) во овие бактерии. Овој ензим ја претвора гликозата во галактоза, а тој производ потоа се претвора во тагатоза од друг ензим.
Користејќи ја оваа нова секвенца, Наир и неговите колеги покажале дека приносите од производство на тагатоза можат да достигнат до 95 проценти, што е многу подобро од приближно 40 до 77 проценти што е моментално можно.
– Клучната иновација во биосинтезата на тагатозата беше во пронаоѓањето на ензимот Gal1P слуз и неговото комбинирање со нашите производствени бактерии. Ова ни овозможи да го смениме природниот биолошки пат што ја метаболизира галактозата во гликоза и наместо тоа да генерираме галактоза од гликозата што се испорачува како суровина. Тагатозата и потенцијално други ретки шеќери можат да се синтетизираат од таа точка, вели Наир.
Тимот, чија студија беше објавена во декември 2025 година во списанието „Cell Reports Physical Science“, сè уште треба да ја оптимизира својата производствена линија за тагатоза, но се надеваат дека нивната стратегија ќе обезбеди корисна рамка за идно производство на реткиот шеќер.
Според некои проценки, се очекува пазарот на тагатоза да достигне вредност од 250 милиони американски долари до 2032 година, објавува „Science Alert“.
