Додатоците во исхраната се дополнување на балансирана исхрана и не се замена за терапија со храна или лекови препишана од лекар. Нивната улога е да ја надополнат исхраната со витамини, минерали, аминокиселини и растителни екстракти во ситуации кога потребите на телото не се целосно покриени со храна.
Додатоци во исхраната – кога имаат смисла, а кога не?
За здрави луѓе, со правилна и разновидна исхрана, додатоците во исхраната честопати не се неопходни, пишува д-р Мира Киш Вељковиќ за Стетоскоп .
Сепак, современиот начин на живот, стресот, неправилната исхрана и специфичните здравствени состојби ја прават суплементацијата оправдана во одредени ситуации. Клучот е во индивидуалниот пристап, правилното дозирање и консултацијата со лекар.
Бремените жени и доилките, децата во развој, постарите лица, спортистите, како и веганите и вегетаријанците можат особено да имаат корист од додатоците во исхраната. Важно е да се нагласи дека постојат значителни разлики во квалитетот, чистотата и формулацијата на додатоците во исхраната, што директно влијае на нивната ефикасност и безбедност.
Основни микронутриенти – основа на суплементација
Витамин Д
Витаминот Д е липосолубилен витамин кој учествува во регулирањето на бројни физиолошки процеси во телото. Неопходен е за здравјето на коските, мускулите и имунолошкиот систем, а неговите рецептори се присутни во многу ткива – од нервниот и ендокриниот систем до срцето и имунолошките клетки.
Се формира во кожата под влијание на сончевите зраци, но се внесува и преку храна и додатоци во исхраната. Оптималните нивоа се постигнуваат со контролирана суплементација, со редовно следење на вредностите во крвта.
Витамин Ц
Витаминот Ц има силно антиоксидативно дејство и важна улога во функционирањето на имунолошкиот систем. Учествува во заштитата на клетките од оксидативен стрес, ја поддржува функцијата на имуните клетки и регенерацијата на други антиоксиданси. Се препорачуваат умерени дневни дози, додека мегадозите немаат дополнителна корист.
Витамини од групата Б
Витамините од Б-комплексот се клучни за енергетскиот метаболизам, функцијата на нервниот систем, невротрансмитерите и формирањето на крвните клетки. Нивните потреби се зголемени кај луѓе изложени на стрес, хроничен замор, интензивен физички или ментален напор, како и кај одредени здравствени состојби.
Витамин Е
Витаминот Е е моќен антиоксиданс растворлив во масти, важен за заштита на клеточните мембрани, регулирање на имунолошкиот одговор и здравјето на црниот дроб. Неговата примена има место во јасно дефинирани индикации, под стручен надзор.
Минерали – невидливи, но клучни
Железо (Fe)
Пред развојот на анемија, таканаречениот маргинален недостаток на железо, кој може да предизвика замор, слабост и намалена концентрација, мора да се спроведува суплементација со железо со лабораториска дијагностика и во соработка со лекар.
Магнезиум (Mg)
Магнезиумот учествува во повеќе од 300 ензимски реакции и има значајна улога во работата на мускулите, нервниот систем и срцето. Не постои една „најдобра“форма – изборот зависи од целта на суплементацијата, а најчесто се препорачуваат форми со добра апсорпција и толеранција.
Цинк (Zn)
Цинкот е суштински елемент во трагови, неопходен за имунитет, регенерација на ткивата и антиинфламаторни процеси. Бидејќи телото не го складира, неговиот внес директно зависи од исхраната и суплементацијата.
Додатоци во исхраната за имунитет и општо здравје
Најчесто се користат комбинации од витамини, минерали, антиоксиданси и специфични активни супстанции како што се бета-глукан, омега-3 масни киселини и пробиотици. Овие комбинации делуваат синергистички, поддржувајќи го имунолошкиот одговор и намалувајќи го оксидативниот стрес, особено во периоди на зголемена потреба.
Протеини, спортски и специјализирани додатоци во исхраната
Протеинските додатоци, креатинот и сличните препарати имаат место кај спортистите и во рехабилитацијата, но нивната употреба мора да биде оправдана и контролирана. Долгорочното здравје секогаш има предност пред краткорочните естетски или атлетски цели.
Специјализираните додатоци во исхраната, како што се оние за зглобови, кожа, нерви или кардиоваскуларниот систем, се користат на целен начин и за ограничен временски период, според индивидуалните потреби.
Митови за додатоците во исхраната
Додатоците во исхраната не можат да ја заменат здравата исхрана, ниту пак важи правилото „повеќе е подобро“. Квалитетот, дозата и индивидуалната потреба се многу поважни од бројот на препарати. Исто така, „природно“не секогаш значи безбедно, можни се интеракции и несакани ефекти.
Порака до читателите
Суплементацијата има смисла кога постои лабораториски потврден дефицит, специфична медицинска состојба или зголемени потреби. Рутинската и неконтролирана употреба „за секој случај“не е оправдана. Консултацијата со лекар е клучна за правилен и безбеден избор на додатоци во исхраната.
Здравјето првенствено се гради преку балансирана исхрана, физичка активност, квалитетен сон и грижа за менталната рамнотежа – додатоците во исхраната се само дополнителна поддршка, а не основа на здравјето.
